Początki uzdrowiska – od rybackiej wsi do perły Bałtyku
Historia Sopotu jako uzdrowiska sięga pierwszej połowy XIX wieku, kiedy to w 1823 roku ówczesny major armii napoleońskiej, Jean Georges Haffner, założył pierwszy zakład kąpielowy. To właśnie on dostrzegł potencjał w nadmorskim klimacie, jodowo-bromowym mikroklimacie oraz bogatych źródłach solankowych. Wkrótce potem, w 1858 roku, powstał pierwszy sopocki dom zdrojowy – Kurhaus (obecnie budynek Opery Leśnej), który stał się zalążkiem przyszłej infrastruktury sanatoryjnej. Do końca stulecia Sopot zyskał status prestiżowego kurortu, przyciągającego kuracjuszy z całej Europy, w tym z Berlina, Królewca i Warszawy. Rozwój ten przyspieszyło otwarcie linii kolejowej w 1870 roku oraz budowa malowniczego mola – najdłuższego wówczas na kontynencie.
Złoty wiek sanatoriów – leczenie i wypoczynek w stylu belle époque
Okres między 1890 a 1914 rokiem to czas intensywnego rozwoju sopockich sanatoriów i pensjonatów. Na potrzeby kuracjuszy wznoszono okazałe wille i domy zdrojowe, zaprojektowane w stylu neorenesansu, secesji i modernizmu. Ich architektura, z charakterystycznymi werandami i wykuszami, miała sprzyjać rekonwalescencji. Leczeniu poddawano przede wszystkim:
- choroby układu oddechowego (astma, przewlekłe zapalenie oskrzeli) – dzięki morskiemu aerozolowi i wysokiej wilgotności powietrza;
- dolegliwości reumatyczne – poprzez kąpiele w wodzie morskiej oraz okłady z borowiny sprowadzanej z pobliskiego Pustkowa;
- nerwice i zaburzenia somatyczne – za pomocą spacerów w nadmorskim lesie, hydroterapii oraz terapii zajęciowej.
W 1899 roku otwarto prestiżowe Sanatorium "Seeblick" (późniejszy "Ośrodek Zdrowia im. J. Korczaka" przy ul. Powstańców Warszawy), które oferowało leczenie światłem słonecznym, kąpiele radonowe i elektroterapię. Do 1914 roku Sopot dysponował już siecią ponad 20 certyfikowanych zakładów sanatoryjnych, stale unowocześnianych zgodnie z postępem medycyny. W 1913 roku miasto odwiedziło około 30 tysięcy kuracjuszy – liczba ta stanowiła ponad trzykrotność populacji stałych mieszkańców.
Powojenna transformacja – sanatoria w nowej rzeczywistości
Po 1945 roku sopockie uzdrowisko przeszło gruntowną reorganizację. Przejęte przez państwo obiekty, jak Sanatorium MSWiA (ul. Powstańców Warszawy) czy dawny pensjonat "Polonia", przystosowano do leczenia chorób kardiologicznych i pulmonologicznych. W 1952 roku powstał Centralny Ośrodek Reumatologiczny przy ul. Bitwy pod Płowcami, wykorzystujący tradycyjne metody balneologiczne, w tym kurację borowinową i kąpiele solankowe. W latach 60. i 70. XX wieku Sopot, obok Ciechocinka i Krynicy, uchodził za jedno z trzech najważniejszych uzdrowisk Polski północnej. Łącznie funkcjonowało wtedy blisko 12 sanatoriów, w których rocznie leczyło się około 15 tysięcy pacjentów z całego kraju. Nowoczesna diagnostyka, kryte pływalnie z wodą morską oraz rozbudowane parki zdrojowe pozwalały kontynuować przedwojenną tradycję. Dziś, choć Sopot utracił formalny status uzdrowiska, to pamięć o jego sanatoryjnej przeszłości wciąż żywa jest w architekturze, nazwach ulic i lokalnej tożsamości. Nieliczne obiekty, jak dawny Ośrodek przy ul. 23 Marca, przekształcono w hotele SPA, nawiązujące do dziedzictwa balneologicznego miasta.